มีดอรัญญิก

ประวัติความเป็นมา

ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ชาวลาวเวียงจันทน์ได้อพยพมาตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณบ้านต้นโพธิ์ และบ้านไผ่หนอง (ปัจจุบันคือพื้นที่ หมู่ที่ 6 และหมู่ที่ 7 ตำบลท่าช้าง อำเภอนครหลวง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา) ชาวลาวที่พากันอพยพมาส่วนใหญ่มีอาชีพทางช่าง มีช่างตีเหล็ก กับช่างทำทอง เหตุที่เลือกหมู่บ้านต้นโพธิ์และบ้านไผ่หนองเป็นที่ตั้งถิ่นฐานเพราะมีแหล่งวัตถุดิบที่สมบูรณ์ คือมีดงไม้ไผ่ขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น มีหนองน้ำ และสภาพพื้นที่ถูกโอบด้วยคุ้งน้ำของแม่น้ำป่าสักจนมีสภาพเกือบคล้ายกับเกาะขนาดใหญ่ ซึ่งไม้ไผ่เป็นวัสดุที่สำคัญในการสร้างบ้านพักอาศัย ทำด้ามมีด ด้ามค้อน และด้ามพะเนิน(คืออุปกรณ์คล้ายค้อนใช้ในการตีเหล็ก) และใช้เผาเป็นถ่านเพื่อเผาเหล็กให้ความร้อนสูงมากกว่าถ่านธรรมดา ไม่แตกเป็นลูกไฟ การคมนาคมทางน้ำก็สะดวกเนื่องจากแม่น้ำป่าสักไหลผ่าน ข้าวปลาก็อุดมสมบูรณ์ที่มาของชื่อเสียงของมีดอรัญญิก ในสมัยนั้นเมื่อผลิตมีดได้ก็ไม่ได้มีช่องทางการขายมากนัก ส่วนใหญ่ก็จะนำไปขายหมู่บ้านใกล้เคียง หรือแหล่งชุมชนที่มีการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า ชาวบ้านได้นำมีดที่ผลิตได้ไปขายโรงบ่อน อยู่ที่บ้านอรัญญิก ตำบลปากท่า อำเภอท่าเรือ เมื่อคนซื้อไปใช้เห็นว่ามีคุณภาพดี จึงบอกกันต่อๆมาว่าซื้อมาจากบ้านอรัญญิก จึงเรียกกันติดปากกันต่อมาจนถึงปัจจุบันในชื่อ มีดอรัญญิก

ความสัมพันธ์กับชุมชน

ในวันพฤหัสบดี ข้างขึ้น เดือนห้า หรือเดือนหก ของทุกปี ชาวบ้านต้นโพธิ์ และบ้านไผ่หนอง จะประกอบพิธีที่เรียกว่า พิธีไหว้ครูบูชาเตา ซึ่งทุกบ้านรู้ว่าเป็นพิธีที่สำคัญที่มีอิทธิพลต่อชีวิตจิตใจของชาวอรัญญิก โดยทุกบ้านจะทำการลงมือซ่อมเครื่องมือ เครื่องใช้ และทำความสะอาด เตาเผาเหล็กจะต้องปั้นขึ้นมาใหม่ และเตรียมเครื่องสังเวยไหว้ครูครบครัน เพื่อประกอบพิธี โดยเมื่อประกอบพิธีเสร็จ ชาวบ้านจะนำอาหารคาวหวานไปเยี่ยมเยือนแลกเปลี่ยนกัน โดยถือว่าเป็นการไป ค้ำคูณกัน ซึ่งผลพลอยได้ที่ได้รับก็คือ เครื่องมือเครื่องใช้ในการทำมีดจะอยู่ในสภาพดี ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เกิดความสามัคคีในหมู่บ้าน และสร้างจิตสำนึกแก่คนรุ่นใหม่ให้สืบทอดกิจกรรมต่อไป

วัตถุดิบและส่วนประกอบ

1) เตาเผาเหล็ก  2) ทั่ง  3) พะเนิน  4) ค้อน  5) ปากกา  6) รางน้ำ  7) คีม  8) แท่นตัดเหล็ก  9) เหล็กขูด  10) ตะไบ

ขั้นตอนการผลิต

1) การขึ้นรูปมีด เริ่มจากการตัดเหล็กเป็นหุ่นมีดให้ได้ขนาดและชนิดที่ต้องการ เผาไฟให้แดง ใช้ค้อน หรือพะเนินตี แล้วแต่ขนาดของมีด ให้ได้รูปร่างมีดตามต้องการ ขั้นตอนนี้ต้องเผาเหล็กให้แดงหลายครั้ง แล้วแต่ขนาดของมีด 2) การซ้ำ หลังจากได้รูปร่างมีดที่ต้องการแล้ว นำมาเผาไฟให้แดง แล้วซ้ำเพื่อเก็บรายละเอียดของมีดให้เหมือนสภาพที่ต้องการทำ กล่าวคือ การแต่งสันมีด การตีแผ่ด้านคมมีดให้บาง การตีกั่นเพื่อสำหรับเข้าด้าม หรือการห่อบ้องที่ด้าม มีดเป็นเหล็กชิ้นเดียวกันกับตัวมีด 3) การไห่ เป็นการใช้ค้อนตีที่เนื้อเหล็กในขณะที่เหล็กเย็นตัว ผู้ทำจะปล่อยให้เหล็กเย็นตัวเอง แล้วใช้ค้อนตีที่เนื้อเหล็กโดยเฉพาะแถบทางคมมีด ทำให้เนื้อเหล็กมีความแน่น ตึง และดัดตัวมีดให้ตรงพร้อมที่จะนำไปขูดคม ขั้นตอนนี้จะทำให้ได้มีดที่มีความคมทน 4) การขูดคม ใช้เหล็กขุดขูดคมให้บาง หรือขูดตัวมีดให้ขาวไม่มีรอยค้อน ทำให้ตัวมีดสวยงาม เสร็จใช้ตะไบขัดตัวและคมมีดให้ได้คมตามชนิดของมีดที่ทำ เช่นมีดที่ใช้งานหนักคมจะหนากว่ามีดที่ใช้งานเบา จากนั้นแต่งตัวมีด สันมีดให้หมดคมไม่เป็นอันตราต่อผู้ใช้ 5) การชุบ เมื่อได้ตัวมีดที่สมบูรณ์แล้ว ขั้นตอนการชุบต้องใช้ผู้มีความชำนาญเป็นพิเศษ คือต้องรู้ชนิดของเหล็กว่าจะชุบด้วยไฟแรงขนาดเท่าไร การดูเนื้อเหล็กที่ชุบว่าแข็งแกร่งพอหรือไม่ เหมาะสมกับชนิดมีดหรือไม่ การชุบจะทำให้คมมีดมีความคมทน 6) การเข้าด้าม เมื่อได้ตัวมีดที่ชุบแข็งแล้ว ผู้ผลิตจึงนำมาเข้าด้าม ซึ่งผู้ผลิตจะเลือกด้ามตามความต้องการของตลาด เช่น ด้ามไม้ ด้ามอลูมีเนียม หรือด้ามเขาสัตว์ เมื่อเข้าด้ามเสร็จจะนำไปปัดให้เรียบไม่มีคมหรือเสี้ยน แล้วจึงทาสีด้ามด้วยแลกเกอร์ 7) การลับคม ผู้ผลิตจะทำการลับคมมีดด้วยหินลับมีดที่ใช้กันอยู่ทั่วไป เพื่อให้คมบาง และตัวมีดขาวสวยงามพร้อมที่จะนำไปใช้ เสร็จแล้วทาน้ำมันเพื่อกันสนิม ห่อกระดาษ หรือใส่ภาชนะ เพื่อป้องกันการกระทบกับอากาศหรือความชื่น อาจก่อให้เกิดสนิม พร้อมส่งจำหน่ายต่อไป

แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์

จำหน่ายที่สถานที่ผลิต : มีดอรัญญิกและเครื่องใช้สแตนเลส ณ อ.นครหลวง 1. ร้านวินัย รวยเจริญ (ยินดีวิทย์) 162/3 หมู่ 7 ต.ท่าช้าง โทร. 0-3571-5346 2. นายดิษพร นาคะบุตร 44/1 หมู่ 6 ต.ท่าช้าง โทร. 0-1944-3396  3. นายไพบูลย์ ศรีสุข 42/1 หมู่ 6 ต.ท่าช้าง โทร. 0-3571-5353 4. ส.อรัญญิก 32 หมู่ 6 ต.ท่าช้าง โทร. 0-3571-5450 5. นายประยูร สุนทรศิริ 36/2 หมู่ 7 ต.ท่าช้าง โทร. 0-3535-9984 6. นายทศพล วังศิลาบัตร (น.ว.อรัญญิก) 48/3 หมู่ 5 ต.แม่ลา โทร. 0-3535-9657-8 7. นายสุรชาติ ยุพจันทร์ 51/2 หมู่ 6 ต.พระนอน โทร. 0-3573-1992